صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )

مقدمه 66

رسالة في الحدوث ( حدوث العالم )

بعنوان نمونه‌اى از خطّ ملّا صدرا چاپ شده است . « 1 » امّا مصحّح اندكى پس از آغاز مقابلهء نسخه‌ها حدس زد كه اين نسخه به خطّ ملّا صدرا نيست ؛ وهر چه كار مقابله پيشتر مىرفت ، اين حدس تقويت وتأييد مىشد تا اينكه نهايتا به يقين انجاميد . دلايل زير ، هرگونه توجيهى را در انتساب خطّ نسخهء دا 1 به صدر المتألّهين بىاعتبار مىسازد : 1 . مقايسهء خطّ نسخهء دا 1 با آثار ديگرى از ملّا صدرا كه بعقيدهء كارشناسان به خطّ خود وى نوشته شده است ، تفاوت آنها را بروشنى نشان مىدهد « 2 » . 2 . پيش از اين ديديم كه با وجود مشابهت فراوان نسخه‌هاى دا 1 ومر 1 ، هيچكدام از اين دو را نمىتوان رونوشتى از ديگرى دانست ؛ وچنين مىنمايد كه هر دو از نسخهء سومى - بيواسطه يا با واسطه - رونويسى شده باشند . « 3 » 3 . در نسخهء دا 1 عبارات ناكاملى از قلم افتاده است كه معناى متن را خدشه‌دار مىسازد ؛ بنظر مىرسد كه اين افتادگيها ناشى از بىتوجّهى كاتب به كلمات مشابه يا تكرار شده در متن ، يا غفلت وى از يك يا چند سطر ، ويا أحيانا به دليل رونويسى از نسخه‌اى ديگر « 4 » باشد ؛ وانتساب آنها به مؤلّف چندان موجّه نمىنمايد . در اينجا به اين موارد محذوف در متن اشاره مىكنيم تا قضاوت خواننده آسانتر باشد : ( محذوفات را با

--> ( 1 ) رك : يادنامه ملّا صدرا ، تهران ، انتشارات دانشگاه تهران ، 1340 ش . ( 2 ) براي نمونه رك : همين رساله ، مقدّمهء مصحّح ، ص هفتاد ونه - هشتاد ويك ، نود وسه ونود وچهار ، تصاوير ش 3 و 4 و 5 و 17 و 18 . ( 3 ) رك : همين رساله ، مقدّمهء مصحّح ، ص شصت وچهار . ( 4 ) جالب است بدانيم كه نسخهء دا 1 در نيمى از اين محذوفات با نسخهء مر 1 شريك است ؛ واين نكته ، شاهدي است بر آنكه بعضي از افتادگيها در نسخهء مشتركى كه اين هر دو نسخه از روى آن - بيواسطه يا باواسطه - نوشته شده‌اند ، وجود دارد .